Zoektocht naar ouders van Martinus Franke
Op dit moment proberen verschillende nakomelingen van Martinus Franke van Dam te achterhalen wie de voorouders van hem zouden (kunnen) zijn.
- Zijn geboorte- en eerste huwelijksakten hebben de tand des tijds niet overleefd,
Er zijn / worden diverse sporen onderzocht. Dat heeft geleid tot bovenstaande voorlopige conclusie. Hieronder zijn de verschillende sporen of aannames die her en der zijn verschenen, samengevat en kan meer informatie gelezen worden.
De link met andere Van Dams in Ouddorp wordt soms klakkeloos aanvaard: “Frank van Dam is de vader vanwege het patroniem”. Dat niemand een Frank van Dam heeft gevonden, maakt dit bewijs echter twijfelachtig. Er zijn meer aanwijzingen dat er geen Frank van Dam in Ouddorp bestond, dan dat dit wel het geval was. Bovendien voerde Martinus de naam Van Dam pas aan het eind van zijn leven.
Het meest actief en vergevorderd in het spoor naar andere Van Dams rondom Ouddorp is Bernadette van Heiningen. Zij heeft een groot aantal “Van Dams” uit Ouddorp vanaf ca. 1550 in kaart gebracht. De allereerste daarvan is Cornelis (Swart-) Dam.
“Maarten van Dam werd geboren rondom 1610 in Ouddorp , hij trouwde rond 1636 met Maetie Jansdr.Het echtpaar kreeg diverse kinderen . Cornelis rond 1638 ,Huigertje , Willem , Willemsje , Johannes ,Teuntje in 1644 (geboorteinschrijving van ) Leendert in 1649 (ook geboorteinschrijving van). In 1656 is er in een document vastgelegd dat het weeshuis mede voor de opvoeding van de kinderen zorgt men mag dan aannemen dat de moeder gestorven is .Diverse documenten uit de archieven laten een beeld zien hoe mijn verre verwanten geleefd hebben , hoe de familie verhoudingen lagen,Zelfs uitvoerig de beschrijvenis van de begrafenis kosten heb ik teruggevonden van mijn oudst bekende voor vader ….De data,s en stamouders zal ik u in de toekomst niet onthouden maar waar mijn interesse werkelijk ligt is de leefomstandigheden , de familie verhoudingen etc .
Cornelis Adrieaensz werd geboren rond 1500 (hij stierf in ieder geval in 1565 en trouwde met Leene Dimmens). Deze vrouw zal in de historie een beroemde plaats in gaan nemen . Het echtpaar kreeg zover ik weet twee zoons . Adriaen Cornelisz en Jacob Cornelisz Dam. Adriaen Cornelisz van Dam had remontrantse sympathie. Maarten van Dam had bij zijn overlijden grond in zijn bezit van Huize Spreeuwensteijn, een landgoed met erg veel land er omheen wat hij verpachtte, ooit toebehorend aan de fam. Vogel Spreeuwensteijn. Een Cornelis van Dam , broer van Maarten van Dam, trouwde begin 1630 met Leonora de Vogel van Spreeuwensteijn. Maarten Dam had een eigen huismerk. Veelal kon men die destijds terugvinden in de voorgevel , een huismerk werd vergeleken met het wapen van de adel alleen een huismerk verwees naar een ambacht . Elke generatie daarop verbrede het huismerk door er zelf wat bij te tekenen.Cornelis van Dam is de volgende in mijn familie lijn , van beroep schepenen en bedijcker. Hij trouwde in 1662 met Jobje Cornelis en nog in dat zelfde jaar word hun eerst geborene Maarten geboren. In 1663 werd hun zoon Cornelis geboren. Jobje Cornelis sterft jong. Cornelis hertrouwt met Adriaantje Huymans en het echtpaar krijgt nog drie kinderen waaronder een zoon en twee dochtertjes (Het eerste dochtertje sterft): Human, Maetie en Maatje.
Zoon Maarten was V.O.C-vaarder. Uit de testamenten die ik inmiddels in mijn bezit heb is het opvallend hoe de erfenis van deze familie verdeeld werd. Alle zonen uit beide huwelijken erven behoorlijk, ook uit het testament van Maarten van Dam is op te maken dat het een welgestelde familie was. Cornelis van Dam sterft in 1717, zijn broer Maarten van Dam (V.O.C vaarder) trouwt nooit en zijn erfgenaam is zijn neef Cornelis Cornelis . Ook deze Cornelis sterft net als zijn vader jong en de erfenis gaat dan naar zijn dochter Neeltje, net als de erfenis van haar oudoom Maarten. Haar tante Jobje Cornelis van Dam heeft het gezag over het kapitaal dat aan haar nichtje (door haar broer en oom) is nagelaten. Neeltje van Dam sterft zover ik weet kinderloos en de erfenis komt weer terug bij de kinderen van Jobje Cornelis die twee keer getrouwd is geweest. Daarmee verandert 200 jaar kapitaal die in de fam is gehouden aan aangetrouwde leden. In ieder geval van deze tak. Al eerder sprak ik over Cornelis van Dam die zich mede door zijn huwelijk met Leonora de Vogel van Spreeuwensteijn en zijn zwager Adriean al snel in de betere kringen te Rotterdam bevond. Hij had naast de functie van Schepen ook een aantal andere functie`s: o.a weeshuismeester, vredesmaker, pesthuismeester. Deze Cornelis trouwde met Alijda Verhaven en ze kregen verschillende kinderen waarvan de meest bekende wel Hendrik van Dam was. Hendrik van Dam schreef in 1680 het boek “Korte Beschrijvingen van het eylant Westvoorn ende geschiedenissen van de stadt Goedereede”. In januari 1700 vertrok Hendrik van Dam naar West Indie. Daar werd hij fiscaal auditeur en secretaris van St Eustatius en Saba . In 1706 is hij weer terug in Middelharnis om daar tenslotte te sterven.
In 1728 trouwt een Martinus Franke met een Neeltje Jans Witte, hij is al eerder getrouwd geweest met Kristina Dirks, zij sterft in hetzelfde jaar. Niemand weet wie zijn vader is. Op de gezinskaart staan als ouders vermeld de ouders van Neeltje Jans. Als hij in 1745 sterft word hij begraven onder de naam van Dam en ook zijn kinderen en verdere nazaten heten allemaal vanaf die tijd van Dam. Het is opvallend hoe de patroniemen vanaf 1550 tot nu hernoemd werden. Na zijn zoon Jan werd in 1737 zijn zoon Johannes geboren en dan zou je bijna denken dat zijn vader Johannes heet. Een Johannes komt daarvoor in aanmerking maar de vrouw die bij deze Johannes van Dam vermeld staat is al getrouwd met Johannes Dons. Er zijn verschillende mensen die deze Johannes Dons dan ook in de stamboom van Martinus Franke van Dam hebben opgenomen. Johannes Dons kwam na de reformatie vanuit Breda en vestigde zich in Ouddorp, al snel werd hij daar meester van de school en in die functie was hij voogd van diverse kinderen. Een boeiende persoonlijkheid, maar heeft echter niets met de fam. van Dam te maken.
Martinus Franke van Dam is een landarbeider, hij koopt graan, hout, vee en dergelijke, samen met de neven van Neeltje Jans de Witte. Maarten en Cornelis de Witte zijn iets jonger dan Martinus Franke van Dam . De ouders van deze twee broers heten Ariaantje Maertens van der Weel en Leendert Pieterse Witte. Na de dood van Martinus Franke van Dam in 1745, hertrouwd Neeltje Jansdr de Witte met haar neef Cornelis de Witte en krijgen samen nog een dochter.De naam Franke verdwijnt uit mijn stamboom……..Nergens heb ik een Frank van Dam kunnen vinden in deze of andere familie`s in Zuid Holland. Vanaf de dood van Martinus Franke van Dam komt wel in elke generatie een Maarten of Cornelis voor tot op de dag van vandaag. De nazaten van zijn jongste zoon Martijn (geboren in 1742) heb ik voor 99% compleet. Zijn laatste nazaat of zijn jongste werd geboren op 7 maart 2007. De nazaten van zijn zoon Johannes, geboren in 1737, heb ik tot 80% compleet”.
Martinus Franke had bij Neeltje Jans in totaal 7 kinderen. Ervoor was hij getrouwd met Kristine (Krijntje / Trijntje) Dirks. Voor zover bekend had hij bij haar geen kinderen. Maar dat is erg onzeker zolang we van hun huwelijk niets weten.
Bij deze 7 kinderen waren bij een doop meestal getuigen aanwezig. Willem van Dam heeft onderzocht of er familieleden van Martinus Franke aanwezig waren bij zijn huwelijk en bij de doop van zijn kinderen. Conclusie is dat dit niet het geval was.
De trouwakte van 5 december 1728
Bron: Trouwregister Nederduits-Gereformeerde Kerk Ouddorp
Transcriptie van de originele akte:
“Martinus Franke Weduw: van Kristine Dirks & Neeltje Jans Witte J.D. bijde Woonende alhier zijn bij ons naa blijk van ’t lants geregtigheyt voldaan te hebben in wettelijcken ondertrouw aangeschreven op den 12 november 1728. Naa 3 onverhinderden proclamatien in den Egtinstaat in onse kerke ingezegent op den 5 December 1728.”
Belangrijkste conclusies:
- Martinus Franke bleek dus bij zijn huwelijk in 1728 al weduwnaar te zijn van ene Kristine (officieel: Katharina of Kaatje) Dirks. Dit verklaart misschien waarom hun eerste dochter in 1731 Catharina (Katje) werd genoemd, als eerbetoon aan zijn overleden eerste vrouw?
- Beiden woonden ten tijde van het huwelijk al in Ouddorp. Martinus was dus al vóór 1728 als weduwnaar in het dorp gevestigd.
De doopinschrijvingen van Jan, Catharina, Johanna, Jan, Johannes en Johanna
Jan (1729) is de eerstgeborene. Krijntje Jans Witte (zus van moeder Neeltje) is getuige. Er is geen getuige van vaderskant aanwezig. Jan is waarschijnlijk vernoemd naar opa van moederskant.
Catharina (1731) is de eerste dochter en Krijntje Jans is wederom de enige getuige. Dus Martinus Franke had wellicht geen ouders, zussen of broers (in de buurt) die konden getuigen. Misschien is Catharina vernoemd naar Catharina Dirks (zijn eerste vrouw).
Johanna (1733) is net als Jan jong overleden. Opnieuw was alleen Krijntje getuige bij de doop.
Jan (1735) heeft bij zijn doop ook alleen Krijntje als getuige. Weer niemand van vaderskant.
Johannes (1737) heeft als getuigen de ouders zelf (“Getuyge Selfs” staat er). Krijntje was dus niet langer aanwezig en er was wederom geen getuige van vaderskant beschikbaar.
Johanna (1740) heeft weer wel Krijntje als enige getuige,
Belangrijkste conclusies:
- Er waren bij alle dopen geen of alleen (een) getuige(n) van moederkant aanwezig.
- Er was dus bij geen van de dopen iemand van vaderskant om te getuigen.
De Doopinschrijving van zoon Martijn (1 april 1742)
Bron: Doopboek Nederduits-Gereformeerde Kerk Ouddorp
Transcriptie van de originele akte:
“Den 1 April. Martinus soon van Martinus Franke & Neeltje Jans Witte. getuyge selfs. nog. Maaretje Dogtr van Pieter Janse Capiteyn & Nannetje Jobs Kievit. Getuyge Grietje Jobs Kievit.”
In de kantlijn is later klein bijgeschreven: “van Dam”.
Belangrijkste conclusies:
- Er bleken op dezelfde dag twee verschillende kinderen te zijn gedoopt, die op één regel achter elkaar zijn opgeschreven. Maaretje is geen getuige, zoals soms vermoed wordt, maar een andere baby van een ander echtpaar.
- Martinus Franke en Neeltje de Witte stonden hier zelf (“selfs”) als getuigen vermeld. Er was kennelijk weer geen familie van vaderszijde aanwezig.
- De kantlijn-notitie “van Dam” is het bewijs dat deze Martinus Franke de officiële stamvader is van de latere familie Van Dam, maar dat die achternaam pas na 1742 opdook bij hem.
De voogdijakte over zoon Martijn
Martinus Franke overleed in 1745. Wanneer de weduwe Neeltje Jans Witte in 1752 hertrouwt met Cornelis Leendertsz Witte, wordt de voogdij en het erfdeel voor de minderjarige kinderen (waaronder de in 1742 geboren Martijn) officieel vastgelegd.
Bron: Weeskamerarchief Ouddorp
Zo zag de De Akte van Vertichting eruit.
Inhoudelijke analyse:
In de tekst maakt de secretaris een slordige fout door de overleden vader in eerste instantie “Martijn Jans” te noemen. Enkele regels daaronder herstelt hij dit door Neeltje correct te registreren als de “weduwe van wijlen Martijn Franke”.
Er worden twee voogden aangewezen om het bezit van de kinderen te bewaken:
1. Maarten Leenderts Witte (de broer van de nieuwe stiefvader).
2. Jan Willems Boslooper (familie/zwager van moederszijde).
Conclusie:
Dat er in 1752 uitsluitend voogden uit de familie van de moeder en de nieuwe stiefvader zijn aangewezen, is een sterke aanwijzing dat Martinus Franke geen volwassen mannelijke bloedverwanten (zoals broers of een vader) op het eiland had wonen die deze taak konden opeisen.
Uit onderzoek van de officiële aktes rondom Martinus Franke blijkt dus dat Martinus Franke geen familie in de buurt (meer) lijkt te hebben. Daarom is het denkbaar dat hij vanuit andere plaatsen naar Ouddorp is gekomen.
Voor de zoektocht is het van belang zijn geboorteplaats te ontdekken. Dat kan wellicht via Kristine en hun huwelijk. Men trouwde vaak in het dorp van de bruid. Als we die kennen, is er een kans dat Martinus daar ook woonde. Daarom is niet alleen gezocht op zijn naam, maar ook op die van Kristine.
Nieuwe Tonge
Het eerste huwelijk (Franke met Dirks) vond wellicht plaats in Nieuwe Tonge. Er is in de Nederlandse archieven echter geen huwelijksakte te vinden van Martinus Franke met Kristine/Katharina Dirks. De kerkboeken van Nieuwe-Tonge van vóór 1707 zijn echter zeer incompleet en fragmentarisch.
Zeist
Er is een doopinschrijving gevonden van ene Martinus Franssen, gedoopt in 1698 te Zeist (vader Jacobus Franssen, moeder Joanna Martens). Dit spoor valt om twee harde redenen af. Ten eerste het patroniem: als zoon van Jacobus had deze baby later de naam Martinus “Jacobsz” moeten dragen. Onze stamvader heet echter consequent Martinus “Franke/Vrancken” (zoon van Frank). Ten tweede de religie: de baby in Zeist werd Rooms-Katholiek gedoopt. Ouddorp was streng gereformeerd. Een overstap van geloof had verplicht vermeld moeten staan in de lidmatenboeken, wat niet het geval is.
Herkingen
Gecontroleerd via de originele DTB-scans (Nationaal Archief) en transcripties. Er is tussen 1695-1710 geen enkele Martinus of Maarten gedoopt met een vader Frank of de achternaam Van Dam.
Dirksland
Volledig onderzocht. Wel dopen van een ‘Maarten’ gevonden, maar dit bleken uitsluitend zonen van Aren Maartensz en Jan Arense te zijn. Geen enkele link met Franke of Van Dam.
Middelharnis en Sommelsdijk
De vroege stamvader-takken van de familie Van Dam zijn hier gecontroleerd. Hoewel de namen Maarten en Johannes hier veel voorkomen, ontbreekt in de cruciale periode (1695-1705) een doop van een Martinus als zoon van ene Frank of Vranck.
Overige dorpen op Goeree-Overflakkee, Rotterdam, Zeeland, Noord-Brabant
In het Nationaal Archief zijn indexlijsten te vinden van alle voorkomende namen in doop- en trouwboeken op Flakkee. Afgezien van wat hierboven is opgetekend, is niets over Martinus Franke en Kristine Dirks gevonden.
Ook in het stadsarchief van Rotterdam is gezocht naar een Martinus Franke. Die is daar wel gevonden, maar het lijkt niet “onze” Martinus te zijn.
- Op 18-11-1708 trouwt een MF (Martinus Vrancke) met Willemijntje Rees. Ze zijn Rooms-Katholiek. Hij was weduwnaar van G. Bastiaense
- Op 28-03-1709 wordt hun dochter Joanna gedoopt
- Op 25-03-1703 trouwt een gereformeerde MF met Stijntie Cornelis. Hij was weduwnaar van Pietertje Gillis
In het Zeeuws Archief kan bij Zeeuwen gezocht ook op naam worden gezocht. Er is daar ook geen mogelijke Martinus Franke gevonden. Hetzelfde geldt voor Kristine Dirks.
Voor N-Brabant geldt dankzij een zoektocht in het Brabants Historisch Informatiecentrum (BHIC) hetzelfde
Vroeger was het gebruik van een achternaam geen vast gebruik. Vaker werd een patroniem gebruikt. En ook werden achternaam en patroniem soms door elkaar gebruikt. Martinus Franke, Kristine Dirks en Neeltje Jans zijn patroniemen. Martinus gebruikte pas op latere leeftijd de achternaam Van Dam en voordien altijd alleen zijn patroniem. Zoeken op dat patroniem is dus voor de hand liggend.
Misschien werd voor Kristine wel (eerder) regelmatig een achternaam gebruikt en is er een huwelijk te vinden tussen een Martinus Franke en een “Kristine met een achternaam” in plaats van met het patroniem Dirks.
Oude Tonge en Coolen / Koolen
In het Nationaal Archief is op de indexlijst van trouwboeken van Goeree-Overflakkee een huwelijk te zien van Martijn Frank met Christine / Kristine Coolen / Koolen (men schreef namen zoals men ze hoorde, waardoor de C en de K door elkaar werden gebruikt), namelijk op 29 juli 1716 in Oude Tonge. Dit is het enige huwelijk op Goeree (en Zeeland én Rotterdam én N-Brabant) tussen een Martinus Franke (of iets wat er op lijkt en een Kristine.
Zou dit het huwelijk zijn dat we zoeken. Het is nogal speculatief, maar anderzijds is er nergens in doop- en trowklappers van Goeree en in de overige onderzochte regio’s een ander huwelijk te vinden.
Conclusie
- Als de registratie van het huwelijk van Martinus en Kristine nog te vinden is en niet verloren is gegaan, dan moet dit het huwelijk zijn. Dan is Kristine Dirks dus Kristine Dirks Coolen.
- De zoektocht in doopaktes moet dan verlegd worden naar eerdere jaren en wellicht ook naar Oude Tonge. Als hij in 1716 trouwt, is hij niet tussen 1700-1705 geboren, zoals meestal wordt verondersteld.
- Als de relatie met Coolen onjuist is, dan is de registratie van het huwelijk met Kristine Dirks vermoedelijk verloren gegaan.
Geen getuigen van vaderskant, geen familie in Ouddorp en geen overtuigende aktes in omliggende plaatsen (tot nu toe, of toch wel in Oude Tonge…??). Zou Martinus Franke een onecht (buitenechtelijk) kind zijn?
Wat pleit ervoor?
Als Martinus Franke een onecht (buitenechtelijk) kind was, vallen de feiten als volgt op hun plek:
1. Waarom hij “Franke” of “Vrancken” heet
Als een ongetrouwde vrouw in de 18e eeuw zwanger raakte, werd er door de kerk en het gerecht enorme druk op haar uitgeoefend om de naam van de vader te noemen (zodat de diaconie niet voor de kosten van het kind hoefde op te draaien)
Als de biologische vader bijvoorbeeld Frank of Vranck heette, kreeg het kind het patroniem van de vader als vaste roepnaam/achternaam (Martinus Franken / zoon van Frank).
Omdat de ouders nooit getrouwd zijn, had hij juridisch geen officiële familie van vaderskant. Dit verklaart perfect waarom er bij zijn latere dopen en bij de weeskamerakte uit 1752 nooit familieleden van vaderszijde opduiken.
2. De plotselinge naam “Van Dam” na 1742
Dit is genealogisch gezien het meest interessante element van deze theorie. Als Martinus een onecht kind was, van wie was de naam “Van Dam” dan? Hier zijn twee scenario’s die in die tijd vaak voorkwamen:
Scenario A (De naam van zijn moeder): Hij is destijds door zijn moeder opgevoed. Haar achternaam was Van Dam. Zij wist dat hij biologisch gezien een zoon van ‘Frank’ was (daarom noemde zij hem Martinus Franke), maar naarmate hij ouder werd en zelf kinderen kreeg, greep hij terug naar de officiële familienaam van zijn moederskant: Van Dam.
Scenario B (De naam van zijn biologische vader): De biologische vader, heette Frank van Dam, maar pas op latere leeftijd (toen hij stevig gesetteld was in Ouddorp) besloot hij die naam in de kantlijn te laten registreren en was het geen geheim meer.
3. Waarom hij onvindbaar is in de doopboeken
Onechte kinderen werden in de 18e eeuw vaak niet in het reguliere doopboek tussen de ‘fatsoenlijke’ gezinnen geschreven.
Soms werden ze helemaal achterin het doopboek genoteerd op een aparte, losse pagina onder de Latijnse term Illegitimus (onwettig) of Spurius (onecht).
In veel gemeenten werd bij een onecht kind de vadernaam weggelaten en werd het kind alleen gedoopt op de naam van de moeder (bijvoorbeeld: Martinus, kind van Maria van Dam). Als je in zoekmachines zoekt op “vader Frank”, vind je hem dus nooit.
Wanneer een ongetrouwde vrouw zwanger was, moest zij voor de schepenen (de toenmalige rechtbank) verschijnen om te getuigen wie de vader was. Dit heet een “Vleeselijke Conversatie” of een document van “Alimentatie”.
Als er ergens op het eiland rond 1695-1700 een jonge vrouw genaamd Van Dam voor de rechter heeft gestaan en heeft verklaard dat zij zwanger was van ene Frank/Vranck, dan heb je de geboorte van Martinus misschien te pakken…..
Rond de eeuwwisseling van 1700 voltrok zich op Goeree-Overflakkee een ingrijpend familiedrama dat de machtsverhoudingen en de eerbaarheid van de gegoede burgerij op scherp zette. In het centrum van dit conflict stond Adriana Wittens, de minderjarige erfgename van het aanzienlijke vermogen van haar overleden ouders, Jobus Wittens en Maria Bosvelt.
De voogdij en de vlucht
Adriana stond onder toezicht van Hendrick van Dam, die als echtgenoot van een familielid de rol van aangetrouwde oom en officiële voogd vervulde. Hij was daarmee de juridische beheerder van zowel Adriana’s persoon als haar omvangrijke erfenis (feit). Toen Adriana in 1699 ongehuwd zwanger raakte (roddel), ontstond een situatie die destijds sociaal en juridisch onhoudbaar was.
De archieven van Goeree-Overflakkee bevestigen dat de positie van de voogd op 28 januari 1700 abrupt eindigde. Op die dag vertrok Hendrick van Dam halsoverkop “uit den lande naar de Westindies”. Hij liet daarbij zijn eigen echtgenote en kinderen in Nederland achter. Dit abrupte vertrek, vastgelegd in officiële stukken, markeert het moment waarop het persoonlijke schandaal transformeerde in een publieke crisis voor de familie. Hendrick was overigens in die tijd een bekend geschiedschrijver en zijn werk “Korte beschrijvinge van het eylandt Westvoorn ende de geschiedenissen van de stadt Goederede” is nog steeds te koop.
De “redding” door Cornelis van Dam
Slechts drie maanden na de vlucht van zijn broer Hendrick, trouwde Cornelis van Dam – zelf ook lid van de invloedrijke Van Dam-familie – op 1 mei 1700 met Adriana Wittens (Opm. WvD: Ik heb alleen een huwelijk van deze twee in 1707 gevonden). Dit huwelijk, gesloten in Middelharnis, wordt door historici gezien als een strategische ingreep. Het primaire doel was het veiligstellen van het Wittens-kapitaal. Door Adriana te trouwen, werd Cornelis de wettelijke beheerder van haar erfenis.
Om dit juridisch sluitend te maken, werd de reputatie van Adriana in officiële procedures voor het Hof van Holland gezuiverd. Zij werd hierin omschreven als een vrouw “ter goeder naam en faam”. Dit was óf een juridische rehabilitatie om haar verleden uit te wissen óf om de roddel die Hendrick over haar de wereld in had geholpen (haar zwangerschap) te ontkrachten.
De kwestie Martinus Franke (speculatie)
Het kind dat rond 1700 uit de zwangerschap van Adriana werd geboren (speculatie), vormt een historisch mysterie. In officiële doopregisters is geen erkenning van dit kind te vinden, wat in die tijd gebruikelijk was voor buitenechtelijke geboorten. De speculatie dat dit kind Martinus Franke was, rust primair op het gegeven dat hij later in zijn leven de naam ‘Van Dam’ is gaan voeren.
Hoewel er geen sluitend archiefstuk is dat deze afstamming bevestigt, wordt zijn identiteit in deze context geplaatst vanwege de combinatie van de geboortetijdlijn rond 1700 en het feit dat hij, hoewel aanvankelijk onder de naam Franke bekend, in latere documenten de achternaam Van Dam aannam. Voor historici en genealogen vormt deze naamsverandering een sterke aanleiding voor de hypothese dat hij het ‘onechte’ kind was dat later, mogelijk door een informele regeling binnen de familie, alsnog binnen de Van Dam-familie werd erkend of geassimileerd. Door hem na het huwelijk met Cornelis niet te erkennen als Van Dam, kon hij buiten de erfenis worden gehouden. In feite bleef hij jarenlang ongewenst. Het blijft echter een interpretatie van de feiten; of deze naamsverandering voortkwam uit een biologische erkenning of een andere maatschappelijke afspraak, valt in de bronnen niet direct te verifiëren.
Conclusie
Het drama rond Adriana Wittens was meer dan een persoonlijke tragedie; het was een zakelijke operatie waarbij familie-eer en vermogensbeheer de boventoon voerden. Terwijl Hendrick van Dam de confrontatie ontvluchtte naar West-Indië, slaagden zijn broer Cornelis en de rest van de familie erin het Wittens-fortuin door een strategisch huwelijk binnen de eigen kring te behouden. Dit alles is goed gedocumenteerd.
Maar de zwangerschap van Adriana, de verdenking dat Hendrick de vader was (zijn motief om te vluchten) en de link met Martinus Franke, die later de familienaam Van Dam aannam, blijven speculatief.
Wat pleit ertegen?
1. Het eerste huwelijk van Martinus met Kristine Dirks
Dit huwelijk is in de trouwboeken van Ouddorp, Goedereede en Nieuwe Tonge niet terug te vinden. Misschien wel, onder een andere naam in Oude Tonge.
2. De doop van Kristine
Ook dit is tot dusver nog niet teruggevonden. Er zijn suggesties dat zij uit Nieuwe Tonge kwam, maar in de doopboeken daar is zij niet gevonden. Ook in die van Ouddorp en Goedereede is haar doop niet boven water gekomen.
3. Registratiegebruiken
In de jaren waar we over spreken (1700 – 1725) was het gebruikelijk dat ook onechte kinderen in een doopboek verschenen. Vaak met een speciale vermelding ervan of achterin een doopboek. Dus dat Martinus niet vermeld staat in doopboeken, zegt weinig over zijn “onechtheid”.
Conclusie:
Als hij een onecht kind is, dan is een aantal zaken dus goed te verklaren. Maar zijn onzichtbaarheid in archieven is niet uniek en betekent – volgens de gebruiken van destijds – niet dat hij buitenechtelijk zou zijn. Bovendien : Voor Kristine Dirks en voor hun huwelijk geldt hetzelfde: Ook hierover is niets terug te vinden. Het ligt dan meer voor de hand dat ze van elders afkomstig zijn, dan dat ze beiden buitenechtelijk zijn.